دانشنامه گیاهان دارویی
عسل
Honey
فرآوردهی طبیعی زنبور عسل که هم در قرآن کریم و هم در منابع طب ایرانی جایگاهی ویژه دارد و در پژوهشهای امروزی نیز دربارهی اثر آن بر زخم و سرفه مطالعه شده است.
مزاج در منابع طب ایرانی
در منابع طب ایرانی، مزاج عسل را گرم و خشک دانستهاند.
مفهوم «مزاج» بخشی از نظام سنتی طب ایرانی است و معادل مستقیم علمی امروزی ندارد.
کاربردهای سنتی
- استفاده برای تسکین سرفه و گلودرد در طب سنتی و عامیانه
- استفاده موضعی برای زخم و سوختگی سطحی در برخی منابع سنتی
- افزودنی در بسیاری از نسخههای ترکیبی سنتی بهعنوان حامل دارو
روش مصرف در منابع سنتی
بهصورت خوراکی خالص، همراه با آب گرم، یا بهصورت موضعی روی زخم در منابع سنتی ذکر شده است.
ادعا یا واقعیت؟ — شواهد علمی امروز
مطالعاتی وجود دارد که اثر عسل بر کاهش سرفهی کودکان بالای یک سال (در مقایسه با برخی داروهای بدوننسخه) و کمک به بهبود برخی زخمهای سطحی را بررسی کردهاند.
سطح اطمینان شواهد: نسبتاً قابل قبول برای سرفهی کوتاهمدت در کودکان بالای یک سال و بزرگسالان؛ برای زخم، وابسته به نوع و شدت زخم است و باید زیر نظر متخصص باشد.
عسل خام هرگز نباید به کودکان زیر یک سال داده شود؛ خطر بوتولیسم شیرخواران وجود دارد.
در منابع اسلامی
عسل در قرآن کریم در سوره نحل (آیات ۶۸ و ۶۹) بهعنوان نوشیدنیای که در آن «شفاء للناس» است، معرفی شده است. این آیه در کنار احادیث متعدد پزشکی نبوی درباره عسل قابل طرح است، اما تعبیر «شفاء» در این آیات را عالمان دین در معنایی عام و در کنار سایر اسباب درمان تفسیر کردهاند، نه جایگزینی برای مراجعه به درمان تخصصی در بیماریهای جدی.
هشدارها و موارد احتیاط
تداخلات احتمالی
- در افراد دیابتی میتواند بر قند خون اثر بگذارد و باید با احتیاط و مشورت پزشک مصرف شود
موارد منع/احتیاط
- ممنوعیت قطعی مصرف برای کودکان زیر یک سال به دلیل خطر بوتولیسم
- احتیاط در بیماران دیابتی
- بارداری و شیردهی
- مصرف متعارف برای مادران باردار و شیرده معمولاً بیخطر تلقی میشود؛ در صورت دیابت بارداری با پزشک مشورت شود.
- کودکان
- برای کودکان بالای یک سال در مقادیر متعارف بلامانع است؛ زیر یک سال ممنوع است.
- سالمندان و بیماریهای زمینهای
- بیماران دیابتی پیش از افزودن منظم عسل به رژیم غذایی با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنند.
چه زمانی خوددرمانی نکنیم؟
زخم عمیق، عفونی یا دیر-التیامیابنده، و سرفهی طولانی یا همراه با تب و تنگی نفس، نیاز به بررسی پزشک دارد.
منابع این مطلب
- منابع طب ایرانی (قانون در طب و متون مشابه) طب سنتی
- سوره نحل، آیات ۶۸ و ۶۹ منبع اسلامی
- مطالعات بالینی دربارهی اثر عسل بر سرفهی کودکان و بزرگسالان و ترمیم زخم سطحی علمی
حکیمتک یک مرجع آموزشی و اطلاعاتی است و محتوای آن جایگزین تشخیص، درمان یا تجویز پزشک و متخصص واجد صلاحیت نیست.